Երևան, 24.10.2017

Իրադարձային օրացույց

Արհմիությունների պահանջն է՝ սոցիալական արդարություն, արժանապատիվ աշխատանք և արժանապատիվ վարձատրություն

Արհմիությունների պահանջն է՝ սոցիալական արդարություն, արժանապատիվ աշխատանք և արժանապատիվ վարձատրություն

Հոկտեմբերի 6-ին տեղի կունենա Հայաստանի արհմիությունների կոնֆեդերացիայի 4-րդ համագումարը, որը կամփոփի վերջին տարիներին կոնֆեդերացիայի գործունեության արդյունքները, կգնահատի կատարված աշխատանքները և կնախանշի առաջիկա անելիքները: Այս առիթով «Իրատեսը» զրուցել է Հայաստանի արհմիությունների կոնֆեդերացիայի նախագահ ԷԴՈՒԱՐԴ ԹՈՒՄԱՍՅԱՆԻ հետ:

 

-Պարոն Թումասյան, ծանոթանալով հետխորհրդային շրջանի արհմիութենական կազմակերպությունների պատմությանը, ակնհայտ է դառնում, որ ստեղծված ազատ շուկայական տնտեսության պայմաններում աշխատավորների աշխատանքային, սոցիալ-տնտեսական և այլ իրավունքների պաշտպանության գործում արհմիությունների գործունեության շրջանակները սահմանափակվել են: Հայաստանի անկախացումից հետո ՀԱՄԿ-ին որքանո՞վ հաջողվեց պահպանել ինքնուրույնությունը:
-Հայաստանի անկախացումից հետո արհմիություններին պետության ցուցաբերած աջակցությունը դադարեց, իսկ որոշ ժամանակ անց սկսվեց նաև արհմիությունների լիազորությունների ու իրավունքների սահմանափակման գործընթացը: Բայց մի նկատառում անեմ. թեև ԽՍՀՄ-ը փլուզվեց, հանրապետություններն առանձնացան, կուսակցությունները տրոհվեցին, սակայն արհմիությունները պահպանվեցին: Թեև մեր լիազորություններից որոշ բաներ կորցրինք, սակայն եղած հնարավորություններով հանդերձ շարունակում ենք պաշտպանել աշխատողների աշխատանքային և իրավական շահերը, բացի այդ միջազգային արհմիությունների ընտանիքում կարողացանք պահպանել մեր տեղը: 
Ճիշտ է, մինչ օրս էլ հանրապետությունում արհմիությունների համար կայացման դժվարագույն ժամանակներ են: Մեր անկաշկանդ գործունեությանը խոչընդոտում են երկրի սոցիալ-տնտեսական վիճակը, աշխատատեղերի խնդիրը, չկայացած ժողովրդավարությունը, սոցիալական երկխոսությունների ավանդույթի և պրակտիկայի բացակայությունը, գործատուից աշխատողների կախվածությունը և դրանից բխող բազում այլ խնդիրներ: Այս ամենը լուրջ վտանգ է ստեղծում արհմիությունների անդամակցությանն ու նրա հանդեպ վստահության ամրապնդմանը: 
-Մի շարք կազմակերպություններում արհմիությունները հայտնվել են գործատուի կցորդի կարգավիճակում, մինչդեռ «Արհմիությունների մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն, արհմիություններն անկախ են պետական, տեղական ինքնակառավարման մարմիններից և գործատուներից:
-Իմ կարծիքով, այդ կարգավիճակից դուրս գալու, արհմիությունների դերի բարձրացման նպատակով պետության աջակցությունն անհրաժեշտ է այն առումով, որ կանխվեն գործատուների կամայականությունները՝ ըստ հանրապետությունում գործող Սահմանադրության, օրենսդրության, ինչպես նաև Հայաստանի վավերացրած Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության կոնվենցիաների: Արհմիությունները պետք է գործատուներից ֆինանսապես անկախ լինեն: 
-ՀԱՄԿ-ը գործնական ի՞նչ քայլեր է ձեռնարկում աշխատողի աշխատանքային իրավունքների և սոցիալ-տնտեսական խնդիրների լուծման ուղղությամբ:
-Հայաստանի արհմիությունների կոնֆեդերացիան, մտահոգվելով աշխատավորի բավարար կենսամակարդակի ապահովման խնդրով, շարունակում է ՀՀ կառավարությանը հիշեցնել նվազագույն կենսամակարդակի և նվազագույն սպառողական զամբյուղի համատեղելիության անհրաժեշտության, աշխատանքային պայմանների բարելավման մասին: 
Դեռևս ներդրված չէ աշխատանքի վայրում դժբախտ դեպքերից և մասնագիտական հիվանդություններից պարտադիր սոցիալական ապահովագրության համակարգը, չլուծված է մնում 2004 թ. օգոստոսից հետո լուծարված կազմակերպություններում աշխատանքի վայրում դժբախտ դեպքերի և մասնագիտական հիվանդությունների պատճառով տուժած շուրջ 800 անձանց հասանելիք վնասի փոխհատուցման գումարների չվճարման հարցը: Նախկինում այս ոլորտի խնդիրները վերապահված էին Աշխատանքի պետական տեսչությանը, կառույց, որն իրականացնում էր աշխատանքային օրենսդրության և աշխատանքային իրավունքի նորմեր պարունակող այլ նորմատիվ իրավական ակտերի, կոլեկտիվ պայմանագրերի պահանջների կատարման նկատմամբ պետական հսկողություն և վերահսկողություն: Սակայն, չգիտես ինչու, 2013 թվականին ՀՀ կառավարության որոշմամբ ՀՀ առողջապահության նախարարության պետական հիգիենիկ և հակահամաճարակային տեսչության հետ միաձուլման ձևով վերակազմավորվել է ՀՀ առողջապահության նախարարության աշխատակազմում որպես առանձին կառույց և կոչվում է Առողջապահական պետական տեսչություն: 
Այսօր հանրապետությունում աշխատանքի պաշտպանության ոլորտի խնդիրները բազմաթիվ են և անհապաղ լուծման կարիք ունեն: Արհմիությունների կոնֆեդերացիան համոզված է, որ առողջ և անվտանգ աշխատանքի ոլորտում պետական քաղաքականությունը պետք է նպատակաուղղված լինի աշխատավորների կյանքի, առողջության և աշխատունակության պահպանմանը: Այս ոլորտին առնչվող օրենսդրության պահպանումը յուրաքանչյուր գործատուի համար պետք է դառնա գործունեության նորմ, որը աշխատանքի պաշտպանության պետական ռազմավարության բացակայության արդյունքում հնարավորություն է տալիս որոշ գործատուների խուսափելու աշխատանքային օրենսդրության նորմերի պահպանման պատասխանատվությունից:
Եթե ամփոփելու լինեմ այս հարցը, ապա արհմիությունների առջև ծառացած խնդիրները սկսվում են օրենսդրական բացերից, ավարտվում` իրազեկվածության պակասով։ Արհմիությունների մշտական պահանջը եղել և մնում են սոցիալական արդարությունը, արժանապատիվ աշխատանքն ու արժանապատիվ վարձատրությունը:
-Ցանկացած կազմակերպության ուժը պայմանավորված է իր անդամների քանակով: Որքա՞ն է Հայաստանում արհմիության անդամների թիվը:
-Ներկայումս արհմիութենական կազմակերպությունների շարժը ունի նվազման միտում: Վերջին հինգ տարում 20 ճյուղային միություններից այժմ գործում են 19-ը, իսկ արհմիութենական կազմակերպությունների թիվը նվազել է 52-ով, անդամների թիվը՝ 43 658-ով: Ինչ խոսք` նման իրավիճակին հանգեցրել են նաև նախկին խոշոր ձեռնարկությունների լուծարումը, հանրապետության տնտեսության ստվերային հատվածի ծավալները, մի խումբ ազդեցիկ օլիգարխների կողմից արհմիությունների ստեղծման արգելափակումը, և ամենակարևորը՝ աշխատունակ տարիքի բնակչության թվի նվազումը: Բերեմ երկու պաշտոնական տվյալ՝ Հայաստանում զբաղվածների թիվը նվազել է 166600-ով: 
Միայն վերջին տարում արհմիության անդամների նվազման ցուցանիշներ են արձանագրվել հետևյալ ճհմ-ներում՝ առողջապահություն (700), կրթություն և գիտություն (450), լեռնագործություն՝ (390), շինարարություն (1400), պետհիմնարկներ 600/, էլեկտրաարհմիություն (250): Արհմիության անդամների թվի նվազումը կասեցնելու նպատակով անհրաժեշտ է, որ ճյուղային միություններն իրենց շարքերը համալրեն ոչ ֆորմալ սեկտորում ընդգրկված մարդկանցով և իրազեկեն աշխատաշուկա նոր մուտք գործող երիտասարդներին իրենց իրավունքների ու պարտականությունների մասին:
-Կադրային փոփոխությունները համարվում են ցանկացած կազմակերպության գործունեության արդյունավետության բարձրացման խթան, հատկապես, եթե ներգրավված են երիտասարդները: Ինչպե՞ս է վիճակն արհմիություններում:
-Դեպի արհմիություններ երիտասարդ կադրերի ներհոսքի ապահովումը արհմիությունների գործունեության գլխավոր նպատակներից է: Կադրային քաղաքականությունը հուզող հարց է, հատկապես Հայաստանում, որտեղ գործազրկությունը ԱՊՀ երկրների համեմատ ընդհանուր առմամբ կազմում է 19 տոկոս (ի դեպ, սա ամենաբարձր ցուցանիշն է), երիտասարդների շարքերում այն 36 տոկոս է կազմում: Ցավն այն է, որ գործազուրկ է մեծ մասամբ կրթված երիտասարդությունը: Բնականաբար, գործազրկությունն անվստահություն է ստեղծում արհմիությունների նկատմամբ: Հայաստանի արհմիությունների կոնֆեդերացիան, մտահոգվելով երիտասարդների զբաղվածության խնդրով, իր շարքերում ներգրավում է երիտասարդ մասնագետների: ՈՒնենք ակտիվ երիտասարդական թև, որը սոցհարցումների ու այլ միջոցառումների շնորհիվ հանրությանը ոչ միայն իրազեկում է արհմիությունների գործունեության մասին, այլև արհմիութենական աշխատանքներին ներգրավում է նոր անդամների: 
Վաղը մեզ արժանի փոխարինողներ են հարկավոր, ուստի առավել քան կարևորվում է կադրային փոփոխությունների անհրաժեշտությունը: Մեզ հարկավոր են բանիմաց ու ակտիվ երիտասարդներ, ովքեր իրենց գործունեությամբ էլ ավելի կամրապնդեն արհմիությունների հիմքերը: 40 տարի շարունակ եղել եմ արհմիության լիդեր, սիրտս ցավում է այս կազմակերպության համար: Վերջին տարիներին ծավալուն աշխատանք է կատարվել, կառուցվածքային լուրջ փոփոխություններ են իրականացվել, որոնք պահպանել ու զարգացնել է հարկավոր: 
Ես շատ եմ կարևորում օրենքի գերակայությունը: Տեսեք, եվրոպական երկրներում ուժեղ են ոչ այնքան արհմիությունները, որքան օրենքը, ի տարբերություն մեզ, այնտեղ արհմիությունների ցանկացած պահանջն օրենքի շրջանակներում լուծում է ստանում: Հայաստանի արհմիություններն ուժեղ կլինեն նաև այն դեպքում, եթե ունենան սեփական հեռուստաալիք ու լրատվամիջոց: Սակայն արհմիությունների ֆինանսական հնարավորությունները դեռևս սահմանափակ են:
-Լիդերի անձը կարո՞ղ է որոշիչ դեր ունենալ արհմիութենական շարժման գործում:
-Բնականաբար, ղեկավարելու և առաջնորդելու համար լիդերին անհրաժեշտ է բնավորության մի քանի հատկանիշ. նա պետք է կարողանա ոգեշնչել մարդկանց, լսել ու փորձել հասկանալ նրանց, սեփական օրինակով ցույց տալ այն, ինչին մղում է ուրիշներին: Լիդերը պետք է լինի վստահ, համարձակ, որ կարողանա կյանքի կոչել կազմակերպության ծրագրերը, նրան պետք է հետևեն հարգանքից ու վստահությունից մղված: Իսկական լիդերը, լիդեր դառնալու չի ձգտում, դա նրան ուղղակի հաջողվում է: Արհմիության ցանկացած օղակում գործող (սկսած սկզբնական կազմակերպությունից մինչև ճյուղային միության և կոնֆեդերացիայի նախագահ) լիդերը, լավ մասնագետ լինելուց բացի, պետք է տիրապետի գիտելիքների, քանի որ արհմիության գործունեությունը բազմազան է ու բազմակողմանի: Լիդերը պետք է կարողանա տիրապետել մարդկային հարաբերություններին, իր ակտիվ գործունեությամբ վարակի նրանց: Նա հրամանատար է ռազմադաշտում, և պետք է կարողանա իր շուրջը համախմբել արհմիության բազմահազարանոց բանակը:
-ՀԱՄԿ-ը արդեն Արհմիությունների միջազգային կոնֆեդերացիայի (ԱՄԿ) լիիրավ անդամ է: ԱՄԿ-ին անդամակցությունը ի՞նչ է տալիս Հայաստանի արհմիություններին:
-Արհմիությունների միջազգային կազմակերպության ընտանիքին անդամակցելու արդյունքում նախ ընդլայնվում են մեր գործունեության շրջանակները, հնարավորություն է ընձեռվում արհմիութենական շինարարության մեջ ներառելու ԱՄԿ-ի ավանդույթները: Բացի դրանից, ԱՄԿ-ի կողմից համարժեք աջակցության պատրաստակամությունը մեզ ապահովագրում է մեր նկատմամբ կիրառվող ցանկացած ոտնձգությունից: 
-Իսկ ԱՄԿ-ի կողմից ՀԱՄԿ-ին ցուցաբերվե՞լ է որևէ աջակցություն:
- 2008-ին կառավարության կողմից ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքում կատարվող փոփոխություններն ու լրացումներն իրականացվում էին միջազգային կոնվենցիաների խախտումներով, ինչին ՀԱՄԿ-ը համամիտ չէր: Մենք դիմեցինք ԱՄԿ-ի աջակցությանը: Միջազգային փորձագետների և հայ օրենսդիրների համատեղ քննարկումների արդյունքում Աշխատանքային օրենսգրքի վերամշակված տարբերակում չընդգրկվեցին այն հոդվածները, որոնցով խախտվում էին աշխատողների իրավունքները: Ի դեպ, այդ առումով Վրաստանի վիճակն ավելի ծանր է. ԱՄԿ-ից բավական ժամանակ պահանջվեց Վրաստանի աշխատանքային օրենսգրքում որոշակի շտկումներ անելու համար:
ՀԱՄԿ-ն այսուհետ աշխատավորների շահերի պաշտպանության գործում կներդնի արհմիութենական միջազգային շարժման փորձը:
-Որո՞նք են լինելու ՀԱՄԿ-ի 2017-2022 թվականների գործունեության հիմնական ուղղությունները:
- ՀԱՄԿ-ը շարունակելու է հետամուտ լինել կենսապահովման նվազագույն զամբյուղի կազմի և կառուցվածքի սահմանմանը, միջազգային իրավական ակտերով նախատեսված նվազագույն աշխատավարձի սահմանման համակարգի ներդրմանը և կիրառմանը, և որ ամենակարևորն է ՝ նվազագույն աշխատավարձի ինդեքսավորման կարգի ընդունմանը:
Մեր գործունեության հիմնական ուղղություններից են լինելու նաև նպաստելը արհմիութենական շարժման համերաշխության և միասնականության ամրապնդմանը, աշխատանքի ոլորտում սոցիալական գործընկերության համակարգի կայացմանն ու զարգացմանը, միջազգային արհմիութենական շարժման սկզբունքների իրագործմանը:

 

Հարցազրույցը` 
Անուշ ՆԵՐՍԻՍՅԱՆԻ

 

Սկզբնաղբյուրը՝  http://www.irates.am/hy/1507001349